رهبر جمهوری اسلامی این هفته با یکی از سرنوشتسازترین تصمیمهای بیش از سه دهه حکومتش مواجه است: یا با ترامپ به توافقی برسد که برنامه هستهای کشور را تعطیل کند، یا خطر جنگی تمامعیار با آمریکا و اسرائیل را بپذیرد.
به نوشته نشریه هیل، دیپلماتها میگویند خامنهای ۸۶ ساله که منزوی شده و بر اساس دههها تجربه صبر برای پایان دوره روسای جمهوری آمریکا یکی پس از دیگری، ممکن است با این تصور که ترامپ تعلل تهران را تحمل خواهد کرد دچار خطای محاسباتی مرگباری شود.
یک منبع ارشد منطقهای گفت به مقامهای جمهوری اسلامی توصیه کرده است: «طبق تجربه میتوان صبر کرد، صبر میتواند مفید باشد، اما در عین حال بسیار سمی است.»
تیم ترامپ به دولتهای پیشین آمریکا شباهتی ندارد. مذاکرهکنندگان دیپلماتهای کهنهکار یا مقامهای اطلاعاتی نیستند. فرستادگان اصلی ترامپ، استیو ویتکاف و جرد کوشنر، تاجرانیاند که اغلب بهدنبال معاملاتی با سود مالی بزرگاند.
اما این مقام منطقهای گفت تجربههای بد خامنهای با دولتهای قبلی، از جمله دوره نخست ریاستجمهوری ترامپ، او را در برابر مصالحه سرسختتر کرده است و «او معتقد است درسهایش را گرفته است».
ویتکاف در مصاحبه اخیرش با فاکسنیوز گفت ترامپ «متعجب» است که چرا جمهوری اسلامی هنوز در برابر خواستههای آمریکا «تسلیم» نشده است.
انتظار میرود مذاکرهکنندگان روز پنجشنبه در ژنو دیدار کنند، دیداری که طرف آمریکایی آن را آخرین فرصت برای دستیابی به پیشرفتی بزرگ در توافق توصیف میکند، وگرنه ترامپ ممکن است تهدید حمله نظامی را عملی کند.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
سخنان علنی خامنهای نشان میدهد او حاضر نیست از خطوط قرمز از جمله توقف غنیسازی اورانیوم، محدودسازی ذخایر موشکی و پایان حمایت از نیروهای نیابتی عقبنشینی کند.
عباس عراقچی، وزیر خارجه جمهوری اسلامی، روز یکشنبه به شبکه سیبیاس گفت: «غنیسازی حق ماست.» او همچنین تاکید کرد تهران در این دور از گفتوگوها درباره ذخایر موشکهای بالستیک یا تامین مالی گروههای خارجی مذاکره نمیکند.
در حالی که حملات مشترک آمریکا و اسرائیل در جنگ ۱۲ روزه برنامه هستهای جمهوری اسلامی را کاملا نابود نکرد، به نظر میرسد برنامه غنیسازی را متوقف کرده باشد، و یکی از مهمترین اهرمهای فشار تهران در مذاکرات گذشته را از میان برده است.
موضوع مهم دیگر، ذخیره حدود ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم با غلظت ۶۰ درصد است، که به گفته رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، با این مقدار میتوان ۱۰ بمب هستهای تولید کرد.
ویتکاف روز شنبه گفت جمهوری اسلامی «احتمالا فقط یک هفته با دسترسی به مواد لازم برای ساخت بمب در مقیاس صنعتی فاصله دارد».
یک مقام ارشد جمهوری اسلامی که نامش فاش نشده، به رویترز گفته است تهران در حال بررسی است که نیمی از اورانیوم با غلظت بالا را به خارج بفرستد، بقیه را رقیق کند و به یک کنسرسیوم منطقهای غنیسازی بپیوندد.
ایده کنسرسیوم در واقع حق غنیسازی را به رسمیت میشناسد و آن را در قالبی چندجانبهــ با بازرسیهای بینالمللی و نظارت بیشتر کشورهای منطقهــ قرار میدهد.
مسیر خروج احتمالی دیگر این است که به جمهوری اسلامی اجازه غنیسازی اورانیوم صرفا برای پژوهش و درمانهای پزشکی داده شود.
اما خواستههای آمریکا برای محدودسازی برنامه موشکهای بالستیک و حمایت جمهوری اسلامی از گروههای نیابتی از نظر تهران قابلطرح نیست.
با توجه به زرادخانه موشکهای کوتاه، میان و دوربرد، جمهوری اسلامی بارها تهدید کرده است در صورت حمله ترامپ، مواضع و متحدان آمریکا در سراسر خاورمیانه را هدف قرار میدهد، اقدامی که همسایگان نگراناند به جنگی منطقهای منجر شود.
تجمع گسترده نیروهای نظامی آمریکا در منطقه نیز بر مذاکرات سایه انداخته است، که بزرگترین بسیج نیروی هوایی آمریکا از زمان حمله به عراق در سال ۲۰۰۳ محسوب میشود. در صورت اجرای گزینه نظامی، حملات احتمالا با هماهنگی اسرائیل انجام میشود و بر اساس گزارش اکسیوس، حتی ممکن است خامنهای هدف ترور باشد.
جمهوری اسلامی در یکی از ضعیفترین موقعیتها در چند دهه اخیر قرار دارد. اسرائیل در جنگ ۱۲ روزه پدافند هوایی ایران را منهدم کرد و رهبری اصلیترین نیروی نیابتی جمهوری اسلامی، حزبالله لبنان، را از میان برد. دههها تحریم، فساد و سوءمدیریت نیز به بحران اقتصادی منجر شده که اعتراضهای داخلی گستردهای را برانگیخته است.
با این حال، خامنهای ممکن است تسلیم در برابر آمریکا را خطری بزرگتر بداند و نگران باشد که تن دادن به مطالبات فقط درخواستها و امتیازگیریهای بیشتری را به دنبال داشته باشد.
جناح تندرو اطراف خامنهای معتقدند واکنش محدود به ترور قاسم سلیمانی در سال ۲۰۲۰ و حمله محدود به پایگاه آمریکایی در قطر پس از جنگ ۱۲روزه، آمریکا و اسرائیل را جسورتر کرده است.
نیویورکتایمز یکشنبه گزارش داد خامنهای طرح جانشینی در صورت ترورش را برای تضمین بقای جمهوری اسلامی تنظیم کرده است.
او هفته گذشته نیز در رسانه اجتماعی ایکس (توییتر سابق) مجموعهای از پیامها منتشر کرد و ضمن رد خواستههای آمریکا هشدار داد: «قویترین ارتش دنیا هم گاهی ممکن است چنان سیلی بخورد که نتواند از جا بلند شود.»
خامنهای نوشت: «رئیسجمهور آمریکا گفته آمریکا ۴۷ سال است که نتوانسته جمهوری اسلامی را از بین ببرد. این اعتراف خوبی است. من میگویم تو هم نخواهی توانست.»
